کارگاه سفال الموت راه‌اندازی شد | اسماعیلیان پس از حمله مغول دوباره به دژ الموت بازگشتند| باستان‌شناسان در انتظار کشف آرامگاه حسن صباح

دسته بندی: استا

سرپرست چهاردهمین فصل کاوش در دژ الموت با اعلام افتتاح کارگاه سفال این پایگاه و کشف دو کاشی زرین فام که نشان از بازگشت دوباره اسماعلیان به دژ الموت پس از حمله مغولها دارد، می‌گوید: با اعلام آمادگی استانداری و وزارت کشور امیدواریم در آینده‌ای نه چندان دور بتوانیم با تملک ملک ساختمان مدرسه کنار پایگاه، یک موزه استاندارد برای پایگاه الموت بسازیم.

استبیلایزر: دژ الموت همواره شگفتی و حیرت به همراه دارد چرا که نامش با حسن صباح و اسماعیلیان گره خورده است. از افسانه ها تا واقعیت سالهاست که دوستداران زیادی به کشفیات تاریخی را به این سمت و سو سوق می دهد. از این رو است که شاید باستان شناسان و عموم مردم گرد سفر را از شیره جان می پذیرند تا با درنوردیدن صخره ها خود را به این دژ مستحکم برسانند.

اکنون حمیده چوبک باستان شناسی که از ده هشتاد کاوش های این دژ را برعهده داشته به همراه تیمش در دل پایگاه الموت سامانه سفالی راه انداخته اند تا یافته های باستان شناسی خود را که برخلاف افسانه ها بیشتر سفال است به معرض دید همگان بگذارد. هر چند شایعات تمام نشدنی از دل داستانها و افسانه ها به گنج های الموت پیوند خورده است اما اکنون دیگر بومیان محلی که تعداد زیادی از آنها در طول این سالها به عنوان کارگر  این پایگاه در دژ کار کرده اند هم به خوبی می دانند که گنج نهفته در دژ الموت با آنچه مردم می پندارند از زمین تا آسمان متفاوت است. گنج باستان شناسی حل معماییی مهم است . آرامگاه حسن صباح کجاست.

حال حمیده چوبک در جمع تعدادی از خبرنگاران حوزه میراث فرهنگی که از قلعه و پایگاه الموت بازدید داشتند، در خصوص ایجاد کارگاه سفال الموت با بیان این که در حال حاضر این کارگاه با هدف بررسی سفا‌ل‌ها آغاز شده و پس از به دست آمدن اطلاعات کافی در این سامانه، کارگاه برای استفاده از یافته‌های باستان شناسی به طور رسمی افتتاح می‌شود،می‌گوید: یکی از وظایف مهم و اهداق مهم هر کاوش باستان شناسی ایجاد یک سامانه اطلاعاتی است که می‌تواند براساس تمام موازین علمی مورد بهره برداری قرار گیرد، پس طبقه بندی این یافته‌ها از نظر گاهنگاری، گونه شناسیی و تکنولوژژی خیلی مهم است،یعنی ابعاد مختلفی از این داده‌ها و اطلاعات( دیتا بیس) شکل می‌گیرد و بعد این اطلاعات براساس اطلاعات پایه‌ای باید ثبت و ریکورد شود و در یک سامانه نرم افزار باید ساماندهی اطلاعات جمع آوری شود.

در کارگاه سفال الموت چه خبر است

سرپرست فصل چهاردهم کاوش‌های باستان‌شناسی دژ الموت می‌افزای:د در آغاز برای انجام این کار نیاز به یک فضا داشتیم، علی‌القاعده در حالت مطلوب ما باید در این جا یک موزه داشتیم که پیش بینی کردیم در آن موزه دیتابیس و اطلاعات ما قرار داشته باشد اما متاسفانه به علت این‌که ما هنوز فضای مناسبی نداریم تا این موزه را ایجاد کنیم و یکی از ضروریات بود که بتوانیم این یافته‌ها را بررسی کنیم.و براساس نبود فرهنگ دورریز در کار باستان‌شناسی که تمام قطعات ریز را جمع آوری می‌کنیم نیاز به یک محل مناسب بود تا بتوانیم اهداف و وظایف را انجام دهیم، بنابراین در کنار پایگاه در یک زمین محدود، با اعتباراتی که از سال ۹۵ بدست آمد و بخشی هم در سال ۹۶ تامین شد، توانستیم این مکان را آماده سازی و کار را شروع کنیم.

حمیده چوبک، سرپرست چهاردهمین فصل کاوش باستان شناسی دژ الموت

مدیر پیشین پژوهشکده باستان‌شناسی کل کشور اضافه می‌کند: از سال اول جمع‌آوری یافته‌ها و طبقه بندی را انجام داده بودیم، اما به عنوان یک سامانه علمی دقیق منتظر بودیم که این محل تامین شود و بتوانیم برنامه‌نویسی و برنامه ریزی را برای کار داشته باشیم. ما هنوز افتتاج رسمی از این جا انجام ندادیم، امیدواریم در یک شرایط مناسبت‌تری که نرم‌افزارها هم تهیه شود افتتاح و گشایش رسمی از اینجا داشته باشیم تا بتوانیم این اطلاعات را به روز در اختیار جامعه باستان‌شناسی بگذاری. چوبک با بیان این که از نظر ما این مرکز می‌تواند به جز مرکز تحقیقاتی، یک مرکز آموزشی مهم برای گونه شناسی سفالینه‌های منطقه حوزه فرهنگی کاسپین و بویژه دوره اسلامی باشد اظهار می‌کند: که ما از هزاره دوم پیش از میلاد می‌توانیم این یافته‌های الموت را تا دوره اسلامی و دوره قاجار داشته باشیم . همچنین دانشجویان رشته باستان شناسی و گروه‌های مختلف می‌توانند به اینجا بیایند، و ضمن این که در مطالعات این یافته‌ها کمک کنند خودشان هم بتوانند متخصص سفال‌های این منطقه شوند و به طور کلی یک آزمایشگاه آموزشی و تحقیقاتی برای جامعه باستان شناسی ایران در نظر گرفته شود.

بیش از ۱۰۰ هزار قطعه سفال در ۲۹ گونه

وی درباره تعداد سفال‌های کشف شده هم توضیح می‌دهد که شاید بیش از ۱۰۰ هزار تکه سفال داشته باشیم، فقط در یک ترانشه آماری که خانم فضل‌الهی یکی از باستان‌شناسان به دست آورده حدود ۷۲۰۰ سفال است. او در عین حال تشریح می‌کند حدود ۲۹ گونه سفال وجود دارد که هر گونه خود زیرمجموعه ریز دارد که آنها را طبقه بندی می‌کنیم و براساس طبقات، ‌جمع‌آوری و مطالعات و عکاسی و طراحی اشیا انجام می‌شود و ما می‌توانیم یافته‌ها را ببینیم. چوبک به این موضوع هم اشاره می‌کند که ممکن است سفال‌هایی که امسال درمی‌آوریم تکه های دیگر آن را سال دیگر پیدا کنیم ودر کارگاه مرمت آن‌ها را مرمت و بازسازی می‌کنیم.

تنگ‌های کشف شده چه می‌گویند

حسین محمودی یکی از باستان‌شناسان الموت که با قلی پور در قلعه پایین کاوش می‌کند، هم توضیح می‌دهد: قلعه به دو قسمت قلعه بالا و قلعه پایین تقسیم می‌شود، شواهد نشان می‌‌دهد قلعه پایین محل استقرار نگهبان‌ها و بخش‌های کارگاهی بوده است مانند کوره آجر و سفال که در فضای پایین مستقر بوده است، اما در قلعه بالا که برایشان بیشتر اهمیت داشت، فضاهایی مانند گنبدخانه و محل‌های ذخیره آب و آذوقه قرار داشت. او با اشاره به این که در بخش ورودی قلعه در پشت دروازه، سه تَنگ آب با کانتکست دوره سلجوقی به دست آمده است، می‌گوید:احتمال می‌دهیم این یافته‌ها متعلق به دوره اسماعیلیه هم‌دوره سلجوقی باشد و قدمت این ظروف حدود ۹۰۰ سال است اما در دوره متاخر هم استفاده از این ظروف تداوم داشته البته چون در آن کانتکست بوده احتمال می‌دهیم متعلق به آن دوره اسماعیلیه باشد.. البته سفال‌های الموت کلا به دو بخش سفال‌های بدون لعاب و با لعاب، تقسیم بندی می‌شود.

حسین محمودی یکی از باستان‌شناسان الموت

کشف گچ‌بری‌ها در کاوش‌های سال ۹۷ چوبک هم کشف گچ‌بری‌ها را خیلی مهم و از کشفیات سال ۹۷ و چهاردهمین فصل کاوش دژ الموت عنوان می‌کند و می‌گوید: مسوول این کارگاه آقای کبیری است. در بخش ورودی ملاسرا این گچ بری‌ها وجود داشته که نشان از آن دارد این بنا دارای تزئینات گچ‌بری بسیار با شکوه با نقاشی بوده که در آوار به دست آمده است. سرپرست چهاردهمین فصل کاوش پایگاه الموت با اشاره به این که موزه الموت یکی از نیازهای این پایگاه برای نگهداری اشیا بود، توضیح می‌دهد: پارسال سازمان میراث فرهنگی و امور پایگاه‌ها از اعتبارات ملی سال ۹۵که در اختیار داشت بودجه‌ای به ساخت این مکان تخصیص یافت و ما توانستیم با هزینه‌ای حدود ۱۰۰ میلیون تومان این محل را برای نگهداری و مطالعه یافته‌های سفال‌ها ایجاد کنیم.

مهمترین یافته امسال الموت چیست/ اسماعیلیه پس از حمله مغول بازگشت

فضل‌الهی یکی از باستان‌شناسان الموت هم تشریح می‌کند: یافته‌های ویژه کاوش‌های باستان شناسی سال ۹۷ کاشی زرین فام است، که تاریخ کاشی ۶۷۸ هجری قمری حک شده است.اهمیتش در این است که پس از زمان حمله مغول این کاشی دوباره در این منطقه ساخته شده و در این محل به دست آمده است. این کاشی در اتاقی که طاق سنگی صخره‌ای قرار داشت در یکی از سراچه‌ها به دست آمد.

او ادامه می‌دهد:یک رباعی دارد روی متن این کاشی قرار دارد( به دلیل رعایت حق معنوی باستان‌شناسیان تا زمان انتشار گزارش مکتوبشان این شعر در خبرمنتشر نمی‌شود.)اهمیت این کاشی در این است که پس از حمله مغول که آثار اسماعیلیه تخریب می‌شود و قلعه از بین می‌رود، دوباره اسماعیلیه در این سال به دژ بازمی‌گردد، کاشی سازی و ساخت و ساز می‌شود و دوباره آن‌ها در قلعه الموت زندگی می‌کردند. او توضیح می‌دهد که کاشی دیگر در همان محل در سراچه‌‌ای که طاق صخره‌ای سنگی قرار داشت به دست آمده و متن کاشی مربوط به داستان رستم و اسفندیار در شاهنامه است، ( به دلیل رعایت حق معنوی باستان‌شناسیان تا زمان انتشار گزارش مکتوبشان این شعر در خبرمنتشر نمی‌شود.) که در قسمت حک تاریخ آن نوشته فی جمادلی الاول ثمانی، که یک تکه کاشی نیست. ثمانی یعنی ۸۰، احتمالا تاریخ پاک شده در این یخش ستماعا است به معنای ۶۰۰ که باید این کاشی متعلق به ۶۸۰ باشد که وقتی این تاریخ با اهمیت را دوره تاریخی تطبیق می‌دهیم متوجه می‌شویم این کاشی هم پس از حمله مغول و پس از ساخت وسازهای جدید ساخته شده است و این هم سندی است که اسماعیلیان پس از حمله مغول بار دیگر در این قلعه دست به ساخت و ساز و تداوم زندگی زدند.

او تأکید می‌کند: کاشی‌هایی هستند که امسال کشف کرده‌ایم، نشان می‌دهد پس از حمله مغول‌ها اسماعیلیه برگشته و استمرار زندگی بوده است و دوباره قلعه ویران شده است. فضل‌الهی درباره سایر کاشی و اشیا موزه توضیح می‌دهد: این ظروف هم زرین فام هستند فقط نقوش و طراحی‌ها متفاوت است.کاشی‌های کتیبه دار نیز احتمالا حروف عربی داشته ‌اند،احتمال دارد این پازل‌ها در ادامه کاوش‌ها تکمیل تر شود.پی سوزهای کشف شده هم مربوط به زمان سلجوقی است که در همان زمان به دست آمده‌اند. دو تکه از یک کاشی هم در دو ترانشه مجزا بدست آمده که وقتی کنار هم گذاشتیم متوجه شدیم هردو متعلق به یک کاشی هستند و کنار هم مثل یک پازل قرار گرفتند. در هنگام جنگ و آتش‌سوزی ممکن است هر کدام قطعه از این کاشی‌ها در گوشه‌ای افتاده باشد.

باستان‌شناسان در انتظار کشف آرامگاه حسن صباح

چوبک هم تأکید می‌کند:اینجا کاخ دژی بوده ک در سال۶۵۴ هجری مورد حمله مغول‌ها قرار می‌گیرد و نابود می‌شود، به علت اهمیتی که این قلعه برای فرقه اسماعیلیه و پیروان آن داشته، آنها با آرامشی برمی‌گردند و آن‌جا قطعاً بنا و چیز ارزشمندی وجود داشته که دوباره تزئینات کاشی کاری برای آن استفاده می‌شود. ما فکر می‌کنیم این تزئینات مربوط به آرامگاه حسن صباح بوده که خواسته‌اند احیا کنند. مدیر پیشین پژوهشکده باستان‌شناسی کل کشور ادامه می‌دهد: برای یک قوم همیشه مرقد بزرگان‌شان حائز اهمیت است و فکر می‌کنم شاید علت بازگشت دوباره اسماعیلیه همان آرامگاه حسن صباح بوده که می‌توانسته در این دژ باشد و صرفاً پای انگیزه فرمانروایی در میان نبوده است. در متون هم قید شده است که آرامگاه حسن صباح و جانشینانش زیارتگاه پیروانش بوده است و امیدواریم که بتوانیم مدارک زیادی از محل دفن حسن صباح پیدا کنیم.

اقامتگاه آموزش و پرورش به موزه الموت تبدیل شود

سرپرست چهاردهمین فصل از کاوش‌های باستان‌شناسی الموت با اشاره به این که در صحبت با استانداری و وزرات کشور آنها اعلام آمادگی کرده‌اند که چون مدرسه‌ای که اکنون تبدیل به مهمان‌پذیر شده به پایگاه چسیبیده است، موافقت شود تا این محوطه به میراث فرهنگی تحویل داده شود تا در این جا با کوبیدن و ساختن یک موزه استاندار، علاقه‌مندان به الموت به آرزوی دیرین خود برسند.

آمار بازدیدکنندگان الموت چقدر است؟

بر اساس آمارها، ۴۰۰۰ نفر گردشگر داخلی روزانه در ایام نوروز سال ۹۶ از این قلعه بازدید کردند که تعداد بازدیدکنندگان خارجی در نوروز به ۳۰۰ نفر رسیده است. این در حالی است که بنا به گفته‌ی چوبک تعداد بازدیدکنندگان داخلی سالانه ۳۱۸۰۰ نفر و تعداد بازدیدکنندگان خارجی سالیانه، ۳۱۰۰ نفر بوده است. همچنین آمار بازدیدکنندگان داخلی امسال در نوروز ۶۰۰۰ نفر، و آمار بازدیدکنندگان خارجی نوروز امسال ۳۳۰ نفر بوده است. امار بازدیدکنندگان داخلی سالیانه ۲۹ هزار نفر، و و آمار بازدیدکنندگان سالیانه خارجی ۱۴۳۰ نفر بوده است.